web analytics
Sunday, August 1, 2021

មកដឹងពី « ពិធីឡើងមាឃ ឬ ឡើងអ្នកតា​ » ទំនៀមបុរាណដែលបញ្ជាក់ពីការចាប់ផ្តើមវដ្តថ្មីនៃរដូវកសិកម្ម

បើនិយាយពីប្រពៃណី ​ទំនៀមទម្លាប់​ និងជំនឿរបស់ប្រជាជនខ្មែរយើងមានតាំងពីយូរលង់មកហើយតកូនតទៅ  ពិសេសគឺមានច្រើនបែបច្រើនយ៉ាងច្រើនសណ្ឋានណាស់។  តែរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្នកម្មវិធីទំនៀនទម្លាប់ខ្មែរបានបាត់បង់បន្តិចៗម្តងទៅតាមពេលវេលា​ និងសម័យកាលបច្ចុប្បន្ន  តែក៏មានស្រុកភូមិ និងតំបន់ខ្លះនៅតែរក្សាប្រពៃណីកម្មវិធីប្រចាំភូមិស្រុករបស់ខ្លួនផងដែរ។

ហើយថ្ងៃនេះផងដែរ ​យើងខ្ញុំសូមលើកឡើងពីកម្មវិធីបុរាណខ្មែរយើងមួយមានឈ្មោះថា «​កម្មវិធីឡើងមាឃ ឬ ឡើងអ្នកតា» ​ដែលដកស្រង់ចេញពីការបង្ហោះផ្សព្វផ្សាយរបស់គណនីហ្វេសប៊ុកផេកជាផ្លូវការរបស់​ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្ប: ដូចខាងក្រោមនេះ​ ៖

#ឡើងមាឃ ឬ ឡើងអ្នកតា ទំនៀមបុរាណដែលបញ្ជាក់ពីការចាប់ផ្តើមវដ្តថ្មីនៃរដូវកសិកម្ម

ជាទម្លាប់រាល់ឆ្នាំ ឱ្យតែដល់ថ្ងៃ៣កើតខែមាឃធំ អ្នកស្រុកក្នុងតំបន់សៀមរាប អង្គរ និងខេត្តនៅតំបន់ខាងជើងនិងខាងលិច តែងតែប្រារព្ធពិធីឡើងមាឃយ៉ាងគគ្រឹកគគ្រេងឬតូចតាចទៅតាមលទ្ធភាពដែលអ្នកទ្រទ្រង់មានមិនដែលខកខានឆ្នាំណាឡើយ។ ការរៀបចំពិធីត្រូវបានធ្វើឡើងក្នុងថ្ងៃតែមួយក្នុងតំបន់សៀមរាបអង្គរ ទាំងអ្នកស្រុកទន្លេ អ្នកនៅកណ្តាល និងនៅស្រុកលើ នាកន្លែងអ្នកតាដែលអ្នកស្រុកគោរពបូជាក្នុងតំបន់ដែលខ្លួនរស់នៅ ដូចជានៅតាមប្រាង្គប្រាសាទ វត្តអារាម ឬទីទួលផ្សេងៗ។

ការរៀបចំពិធីច្រើនធ្វើនៅពេលរសៀល មានរបៀបធ្វើគ្រឿងរណ្តាប់បូជា សំណែនដូចគ្នាខ្លះ ខុសគ្នាខ្លះទៅតាមតំបន់ តាមជីវភាព និងទម្លាប់ដែលធ្លាប់ធ្វើពីមុន តែអ្វីដែលសំខាន់គឺក្នុងបំណងតែមួយដើម្បីសុំសុខសប្បាយ សុំមានទឹកគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការធ្វើកសិកម្ម ដីមានជីជាតិឱ្យកើតស្រូវកើតអង្ករ។

តាមការរៀបចំរបស់អ្នកស្រុកបង្កោង បានធ្វើពិធីឡើងអ្នកតាពេញមួយព្រឹក ដោយប្រជាជនយកនំបញ្ចុកមកពីផ្ទះរៀងៗខ្លួន និងធ្វើចង្ហាន់ប្រគេនព្រះសង្ឃរួមគ្នា ហើយបានយកស្រូវមកពូនភ្នំស្រូវនៅក្នុងសាលាឆទាន ដោយមានព្រះសង្ឃ និងយាយតា សូត្រធម៌នមោស្សកា និងរាប់បាត្រឆ្លង។ ការពូនភ្នំស្រូវក្នុងពិធីនេះ ត្រូវបានចាស់ៗនិយាយថា ដើម្បីសុំឱ្យកើតស្រូវហូរហៀរនៅឆ្នាំក្រោយ។

ចំពោះអ្នកភូមិនៅចំណុះជើងវត្តប្រាសាទអធ្វា បានយកប្រាសាទអាធ្វា ទួលយាយប៉ុក និងទួលតាមឿង ដើម្បីប្រារព្ធពិធីឡើងអ្នកតា ព្រោះទីនេះជាទីកន្លែងដែលមានអ្នកតាស័ក្តិសិទ្ធិ។ អ្នកភូមិចាស់ក្មេងបានជួបជុំគ្នាធ្វើពិធីនៅប្រាសាទអធ្វាមុនគេតាមទំនៀម ដោយមាននាំមកម្ហូបអាហារ គ្រឿងរណ្ដាប់ គ្រឿងសំណែន អ្នកភ្លេង និងអ្នកចូលរូបផងដើម្បីឱ្យអ្នកតាចូលរូបរាំរែកសប្បាយ ជាមួយនឹងការហូបចុកដែលអ្នកភូមិយកមកសែនថ្វាយ ដើម្បីសុំឱ្យលោកតាម្ចាស់ស្រុករក្សាកូនចៅ ឱ្យទៅកន្លែងបានតែសេចក្ដីសុខ ប្រកបមុខរបរចិញ្ចឹមជីវិតកើនផលទាំងអស់គ្នា និងចាកឆ្ងាយពីជំងឺផ្សេងៗ។

ចំណែកការរៀបចំពិធីរបស់អ្នកភូមិសំរោង តាប្រុក ដូនឪ ដែលមានលោកតា បាឡាត់ និងយាយ ផាត់ ជាអ្នកតាដ៏ស័ក្តិសិទ្ធិនោះ អ្នកស្រុកភូមិបានយកនំបញ្ចុក បង្អែមចង្អាម ម្ហូបអាហារ មកជុំគ្នានៅខ្ទមអ្នកតាក្នុងវត្តដើម្បីរៀបចំសែនព្រេន។ នៅទីនេះ មិនមានគ្រឿងសំណែនធំដុំដូចជាក្បាលជ្រូក មាន់ស្ងោរអ្វីទេ ឯការរៀបចំក៏ខុសពីកន្លែងដទៃបន្តិចត្រង់ស្លាធម៌គឺធ្វើពីស្លឹកខ្នុរជំនួសស្លឹកម្លូរ គ្មានអ្នករាំរែក គ្មានអ្នកភ្លេង។ ពួកគាត់បានចងនំអន្សមផ្អាវ ចេក និងនំផ្សេងៗរណេងរណោងនៅក្នុងខ្ទមអ្នកតា ហើយពេលសែនព្រេនចប់ ពួកគាត់ក៏បាចទឹកគ្នា។ តាមការឱ្យដឹងពីអ្នកចូលរួម គេបាចទឹកដើម្បីសុំឱ្យមានភ្លៀងធ្លាក់គ្រប់គ្រាន់ដើម្បីគាត់ធ្វើកសិកម្មបានផលល្អ។

ទាក់ទងនឹងពិធីឡើងអ្នកតាឬឡើងមាឃ លោកសាស្ត្រាចារ្យ អ៊ឹម សុខរិទ្ធី អ្នកស្រាវជ្រាវនៃអាជ្ញាធរជាតិអប្សរាបានឱ្យដឹងថា នេះជាពិធីបុណ្យទាក់ទងនឹងកសិកម្ម ទាក់ទងនឹងធម្មជាតិ ការដាំដុះ ការប្រមូលផល។ ដើម្បីកសិកម្មបានផលល្អ ទឹកជាកង្វល់ធំបំផុតរបស់ខ្មែរទាំងមូល តើត្រូវរៀបចំយ៉ាងដូចម្តេច ឱ្យមានទឹកគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការដាំដុះ។ ដូច្នេះការរៀបចំពិធីនេះធ្វើឡើង ដើម្បីជាកិច្ចលៀងឱ្យអ្នកតាបានសោយក្រយាបរិបូណ៌ សណ្តាប់ភ្លេង រាំរែកសប្បាយក្នុងដំណាច់ឆ្នាំចាស់ ព្រោះធ្វើកសិកម្មចប់សព្វគ្រប់អស់ហើយ ហើយក៏ជាសេចក្តីអំណរគុណដល់អ្នកតាដែលបានធ្វើតាមសំណូមពរកាលពីឆ្នាំមុន បានផ្តល់ទឹកភ្លៀងតាមរដូវ ដីមានជីវជាតិ ដាំដុះបានផលល្អ។

លោកសាស្ត្រាចារ្យបានបញ្ជាក់ថា សម្រាប់ខែមាឃ ខែចែត្រ ខែពិសាខ សុទ្ធតែជាចុងនៃវដ្តរដូវមួយទៅវដ្តរដូវមួយដែលបញ្ជាក់ថា យើងធ្វើការងារកសិកម្មចប់ហើយ ដល់ពេលឈប់សម្រាកប្រមូលភោគផលបានហូរហៀរ។ ការបញ្ចប់នេះ មិនមែនមានន័យថា ឈប់លែងធ្វើទៀតនោះទេ គឺដល់ពេលគេរៀបចំកិច្ចពិធីម្តង ដើម្បីត្រៀមខ្លួនក្នុងការរៀបចំចូលដល់វដ្តកសិកម្មថ្មី រៀបចំន័ង្គល រនាស់ ថែទាំគោក្របី ពូជស្រូវដំណាំ មួយទៀតគឺទឹក ធ្វើដូចម្តេចឱ្យបានទទួលទឹកតាមរដូវ ប្រើប្រាស់នារដូវកសិកម្មថ្មី។

ចំពោះការប្រារព្ធពិធីឡើងអ្នកតាសម្រាប់អ្នកស្រុកលើ គេមិនត្រូវការទឹកនោះទេ គឺគេសុំឱ្យមានភោគផលធម្មជាតិច្រើន រុក្ខផលច្រើន និងមានឃ្មុំច្រើនដែលជាធនធានអនុផលធម្មជាតិដ៏សំខាន់ សម្រាប់ចិញ្ចឹមជីវិតអ្នកស្រុករស់នៅតាមតំបន់ព្រៃ។ ដូចករណីនៅភ្នំគូលែន កិច្ចសំខាន់គឺគេចងនំអន្សមផ្អាវដូចសំបុកឃ្មុំជុំវិញខ្ទម និងព្រៃនៅជុំវិញខ្ទមអ្នកតា ដែលគេសន្មត់ថានំផ្អាវនោះ គឺជាសំបុកឃ្មុំ ហើយយើងក៏ឃើញមានខ្លះៗដែរនៅតំបន់អង្គរ។ ចំពោះអ្នកនៅក្រោម បំណងចង់បានត្រីច្រើន រីឯបំណងអ្នកស្រុកកណ្តាលចង់បានភ្លៀងដើម្បីកសិកម្មល្អ ដូចជាពូនភ្នំស្រូវ គឺចង់បានស្រូវ។

ជាធម្មតា អ្នកតាមានរូបតំណាងជាដុំថ្ម បដិមា ចម្លាក់ ដំបូក ដើមឈើជាដើម។ ប៉ុន្តែពេលមានកិច្ចពិធី គឺមានរូបមួយទៀត ដែលហៅថារូបសំណឹង ភាគច្រើនជាស្ត្រី ជាដូនចាស់ សម្រាប់ឱ្យអ្នកតាចូលរូបដូនចាស់នោះ។ លុះពេលគេឡើងអ្នកតា អ្នកតាដែលសំខាន់ជាងគេលេចមុខមុនគេ (អ្នកជាធំ) បន្ទាប់មកទើបអ្នកតាតូចតាចតាមឋានៈចូលតាមក្រោយ។ ពេលរូបចូលមានម្នាក់ទៀតជាស្ត្រីដែរ ដែលគេហៅថា ជើងព្រះឬស្នំ ដែលជាអ្នកសួរនាំ ប្រែសម្រួលពីភាសាខ្មោច មកភាសាមនុស្ស ពីមនុស្សទៅខ្មោច សួរនាំថាមកពីណា គេគោរពបូជា ថ្វាយភ្លេង ចង់សេពសោយអ្វី។ បន្ទាប់មកក៏សុំនូវបំណង និងចងដៃសុំសេចក្តីសុខ។ បើនៅតាមទំនៀមបុរាណមែនទែន ពេលចប់ពិធី គឺគេបាចទឹកទៅលើអ្នកចូលរួម។ ករណីសម័យបុរាណ គេមានរៀបចំជាអណ្តូងដាក់ក្មេង៤ឬ៥នាក់ ឧបកិច្ចថាជាសត្វហ៊ីង កង្កែប គីង្គក់ ដែលហៅថាមហាត (អ្នកទោសដែលស្តេចលោះចេញឱ្យមានសេរីភាព) រួចចាក់ទឹកលើក្មេងក្នុងអណ្តូងនោះ ក្មេងក៏ចាប់ស្រែករបៀបសត្វ ថាហ៊ីងហង ឱបៗ ក្រេតក្រត បញ្ជាក់ថាមានភ្លៀងធ្លាក់មកហើយ។ តែបច្ចុប្បន្នករណីនេះ មិនមានទៀតទេ ដោយគេគ្រាន់តែជះទឹកគ្នាជាការឧបកិច្ចប៉ុណ្ណោះ។

ការធ្វើពិធីនេះដែរ គឺជាធ្វើដេញពេលវេលាតគ្នាចាប់ពីស្រុកខេត្តផ្សេងៗនៅខែមាឃមុន បន្តទៅខែផល្គុន ចេត្រ ពិសាខ ដូចគ្នានឹងករណីពិធីបុណ្យអុំទូកដូច្នោះដែរ គឺធ្វើនៅតាមស្រុកខេត្តមួយៗ ខ្លះអុំខែចេញវស្សា ខ្លះអុំខែភ្ជុំបិណ្ឌ អុំតៗគ្នាតាមភូមិសាស្ត្រដែលទឹកហូរចេញទៅ រួចទៅអុំសម្រេចនៅភ្នំពេញនាខែកក្តិក ដែលសុទ្ធតែសំដៅដល់រដូវកសិកម្មជាធំ៕

ប្រភព៖​ ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្ប:
អត្ថបទ៖ កញ្ញា ហ៊ីង ស្រីរ័ត្ន
រូបភាព៖ លោកស្រី អ៊ីសា រ៉ហ៊ីណី លោក យី សុថា


- Advertisement -
- Advertisement -